Een groep masterstudenten aan de Universiteit Utrecht heeft in het kader van de cursus “Consultancy project” gewerkt aan het beantwoorden van de vraag hoe gezondheid, natuur en klimaat een rol spelen in het discours rondom luchtvaart. Hun rapport bevat een reeks interessante en bruikbare inzichten en aanbevelingen.
In een zogenaamde discoursnetwerkanalyse hebben zij krantenartikelen, rapporten, overheidscommunicatie en beleidsstukken uit de periode 2022 t/m april 2025 geanalyseerd. Hiermee worden de standpunten van stakeholders, de overeenkomsten en de conflicten tussen hun uitingen onderzocht.
De onderstaande figuur toont het netwerk van actoren dat uit deze analyse naar voren is gekomen, met 3 duidelijke clusters. Rechtsboven ligt het cluster volksgezondheid, met daarin gezondheidsinstanties (WHO, RIVM, GGD, Longfonds), politieke partijen (Groenlinks-PvdA, D66, PvdD, SP en Volt), de provincie Utrecht en burgerorganisaties (o.a. RBV en SchipholWatch). Deze actoren uiten zich in de publieke media over gezondheidsaspecten van luchtvaart en hebben min of meer vergelijkbare standpunten op dit vlak.
Rechtsonder bevindt zich een cluster van milieugroeperingen (Stop4deroute – toen nog, Red de Veluwe, Minder Hinder Gooise Meren, MOB, Milieudefensie, Greenpeace, SATL). Ook zij hebben min of meer vergelijkbare standpunten op het vlak van luchtvaart.
Links is een derde cluster met actoren uit de luchtvaartsector (LVNL, pilotenvakbond VNV en luchtvaartmaatschappijen) en politieke partijen (PVV, BBB, VVD); het luchtvaartbelangencluster. Deze actoren spreken vooral over de voordelen en belangen van de luchtvaart. Als zij al over gezondheid of milieu spreken, nemen zij vaak een ander standpunt in dan de partijen in de andere clusters.
Interessant zijn de punten van (bijna-) overlap, daar waar partijen twee narratieven lijken te ondersteunen. Zo erkent het CDA naast het economische narratief ook milieubelangen. De BRS en MRS, D66 en GL-PvdA (en ook S4R) houden zich op rond de grens van gezondheid en milieu: beide belangen worden onderschreven. De GGD (door voorsorteren op vermeende politieke haalbaarheid in adviezen?) en VNV (door stellingname tegen de vierde aanvliegroute?) liggen dicht bij het raakvlak van luchtvaartbelangen en gezondheid.
De analyse laat vooral zien dat gezondheid en leefomgeving van ondergeschikt belang zijn voor de leden van de luchtvaartbelangencluster inclusief het ministerie van I&W.
Burgerinitiatief S4R: voor een luchtvaart die ons past staat voor een gezonde leefomgeving voor ons, onze kinderen en kleinkinderent, met minder uitstoot en overlast. Deze analyse helpt ons om blinde vlekken bij partijen met belangen en invloed in het luchtvaartdebat te adresseren.
Veel dank aan Judith van Rijssen, Marie de Kwaasteniet, Mica Stoffels, Naomi Jankee en Nina Gulien.
